YABANCI ŞİRKETLERİN
SUUDİ ARABİSTAN'DA ÇALIŞMA ŞARTLARI
Muzaffer Deligöz-Gazeteci
Suudi Arabistan'da İş hayatı Devletin izin ve Kontrolü altındadır. Ülkede iş yapmak isteyen yabancı gerçek ve tüzel kişiler devletten izin almak zorundadırlar. (Yabancı Sermaye Yatırım Kanunu- 1399 H)
Yabancıların S.Arabistan'da iş yapmaları aşağıdaki şekilde mümkündür:
1) TİCARET:
* Suudi Arabistan'da ticaret %100 Suudi Sermayeli gerçek ve Tüzel kişice yapılabilir.
* Yabancı sermayeye Ticari konuda çalışma izni verilmemektedir.
* Ülkede parakende ve toptan mal alım-satımı, mal stoğu bulundurmak Suudi firmalara tanınan imtiyazdır. Bu konuda yabancılarla resmi ortaklık yapılamaz.
2) MÜMESSİLLİK:
* Yabancı bir firmanın Suudi Arabistan temsilciliğini almak hakkı %100 Suudi sermayeli gerçek ve tüzel kişiye ait hak olup, yabancılar mümessillik yapamaz.
* Bir Suudlu firma en çok 10 temsilcilik alabilir.
* Kanuni komisyon oranı % 5 dir.
3) İHALELER:
* Özellikle Devlet ihalelerinde Suudi firmalarına öncelik tanınmakta ise de, yabancıların ihalelere girmesi mümkündür.
* Yabancı sermaye kanununa göre, yabancı müteşebbisler Ticaret Bakanlığından hertürlü iş konusunda izin ve ruhsat alabilirler ( K.M:4 - 1399 H.)
4) ŞİRKET: (KHK - M:6 1385 H TADİLİ: M/23 1402 H)
* Şirket kuruluşu için birçok formaliteler olduğundan bir avukata vermek suretiyle kurmak daha kolaydır.
* Anonim veya Limited şirket kurmak gerekir.
* İş yapmak isteyen yabancı firmaların Suudlu ortağının güçlü olması, iş alabilme imkanını artırmaktadır.
* Bakanlık, yabancıların Suudi firmalarıyla kurduğu ortaklıklarda, teknoloji transferi ve Suudlu personel istihdamını ön planda tutmaktadır.
* Yabancı firmaların Suudlu firmalarla kurduğu ortak girişimlerde (Joint-venture) (JV) Suudi hissesi en az % 25 olacaktır.
* İnşaat sektörü dışında Yabancıların Suudi ortak olmadan ihale almaları ve Suudi şirketi kurmaları çok istisnai bir durumdur.
5) TEMSİLCİLİK AÇMAK:
* Devlet kurumları ile iş anlaşması olan Yabancı firmalar temsilcilik açabilirler.
* Temsilcilik açmak için Ticaret Bakanlığından izin alınması gerekir.
* Bu temsilcilikte ticari bir faaliyet yürütülemez.. İrtibat Ofisi olarak kullanılır.
(Liason office)
* Hizmet sektöründe, yerli bir temsilci ve ortak şart değilse de, iş yapabilmek için elzemdir. Burada dikkat edilecek husus, firmanın müteahhit değil, müşavir olduğunu belirtmek gerekir. Aksi takdirde Suudlu ortak almak gerekecektir.
6) İHALELERE GİRME:
* Devlet ihalelerine girecek firmaların en az üç ay önceden ticari tescillerini yaptırmış olması şarttır.
* İzin alabilmişlerse kendi kuracakları %100 yabancı sermaye şirketini veya Suudlu ortakla birlikte kuracakları şirketin tescilini Ticaret Odasına yaptırarak ihalelere girebilirler.
* Yatırım gerektiren projelerin Sanayi ve Elektrik Bakanlığına tasdik ettirilmesi ve Ruhsat alınması gerekir.
* Madencilik ve petrol konularında Sanayi bakanlığından ön izin alınıp, fizibilitelerin 6 ay içinde hazırlanıp, sunulması zorunludur.
7) İHTİLAFLARIN HALLİ:
* Yapılan mukavele ve anlaşmalarda, ihtilafların halli konusunda Suud kanunlarının geçerliliği esastır.
* Başka bir ülkedeki kuruluş veya mahkemeye bu hak tanınamaz.
* İhtilafların hakem yoluyla çözümü için mukaveleye hüküm konulabilir.
* Yabancıların ihtilafları için Krallığa bağlı Şikâyet Divanı ( Court of Greıvances) vardır.
* Ayrıca, Suudi hükümeti yatırım ile ilgili ihtilafları Washington'daki Millletlerarası Yatırım İhtilafları Merkezi'ne intikal ettirmeyi, kendi insiyatifinde tutarak kabul etmiştir.
8) GAYRİ MENKUL ALI MI:
* Yabancılar gayrımenkul edinemez.
* Yalnız JV şirketleri gayelerine uygun olarak mülk edinebilirler.
9) PARA TRANSFERİ
* Her türlü döviz işlemleri ve para transferi serbesttir.
* Ambargolar, kara-liste ve hükumet kısıtlamaları transferlerde dikkate alınır.
10) İTHALATTA KISITLAMA:
* İsrail, Güney Afrika Birliği gibi ambargo bulunan ülkelerden yapılacak ithalata kısıtlamalar konulmuştur.
* İsrail dışındaki ülkelerdeki Yahudi firmaları ile ortakları Yahudi olan firmalar için de Kara-Liste bulunmakta, bunların malları ülkeye sokulmamaktadır.
11) VERGİ
* Malların ülkeye girişinde %7 - %10 - %20 gibi gümrük vergileri alınmakta olup ayrıca Suudi firmaları tescilli sermayelerine göre % 2,5 olan Zekatın yarısını devlete ödemekle mükelleftirler.
* Tescilli Yabancı şirketler ile JV şirketleri sahip oldukları muafiyetler bittikten sonra belli oranlarda vergi öderler.
12) TÜRKİYE-S.ARABİSTAN TİCARET HACMİ (MİLYON $)
TÜRKİYEDEN TÜRKİYENİN
YIL İHRACAT İTHALATI
1986 ....................... 358 ..................176
1987 ....................... 408 ..................168
1988 ........................ 359 ..................229
1989 ........................ 364 ..................212
1990 ........................ 338 ..................724
1991 ........................ 485 ............... 1.829
1992 ........................ 486 ................1.665
1993 ........................ 652 ................1.369
Yukarıda görülen tablodan da anlaşılacağı üzere, Türkiye-S.Arabistan ticaret hacmi 2 milyar dolar civarlarındadır. İhracatımız, ithalatımızın yarısı seviyesindedir. Aleyhimizde olan bu durumu lehimize çevirmek, Hac ve Umre ile ulaşım yakınlığımız nazara alınara halledilebilir.
13) TÜRKİYEDEN GÖNDERİLEN İŞCİ SAYISI:
Bilindiği gibi, Türkiye'den yurddışına çalışmak üzere giden işci sayısı giderek azalmak-tadır. Buna rağmen yine de yılda 40 bine yakın kişi çalışmak üzere yurddışına gitmek-tedir. Bu rakam 1993 de 63 bin, 1994 de 61 bin, 1995 de 59 bin olmuştur.
Daha önceki yıllarda çalışmak üzere dışarı giden işcilerimizin çoğunluğu Almanya'ya gitmekte iken, işcilerimiz şimdi çoğunlukla Suudi Arabistan'a gitmektedirler. 1996 yılında Almanya'ya 2443 işci giderken, S.Arabistan'a 5635 işci gönderilmiştir. (S.Arabistan yeni gurbet kapısı oldu-Sabah Gazetesi-21/4/1997 Sh:7)
Bu da gösteriyor ki; S.Arabistan'la ticaret hacminin artışına paralel olarak, iş gücü gönderme de artmıştır. İşsizliğin büyük oranda olduğu ülkemiz için işgücü ihracı önemli bir durumdur. .
Ancak son iki yıl içinde S.Arabistan yönetiminin olumsuz davranışları işci akımını oldukça azaltmış durumdadır. Son Suriye olayından sonra bunun daha da azalacağını tahmin ediyoruz.
Son olarak şunu belirtmekte fayda görüyorum: 3 katrilyon iç borcu olan, kişi başına düşen borç tutarı 2.000 $ ulaşmış, topladığı verginin %80 i iç borcunun faizini karşılayabilen, 80 milyar dolar dış borcu bulunan, 22 milyar dolar dış borç faizi olan bir ülkenin, hala fanatik fikirlerle oyalanması, yeni dış atılımları ideolojik yönden değerlendirmesi akıl karı değildir. Yukarıda da görüldüğü üzere tüccarımız ve ihracatcımız devletten hiçbir yardım görmeden büyük atılımlar yaparken, yüksek mevkilerde olanların lüzumsuz işlerle uğraşmaları, siyaset erbabının günlük politikalarla makam-mevki peşinde dolaşmasının bu ülkeye zararı büyük olmaktadır.
| 
