CHP nin 1950' DEN SONRAKİ

SEÇİM SERÜVENİ

Muzaffer Deligöz-Gazeteci/Yazar

Atatürk tarafından kurulmuş olan CHP,  1946 seçimlerine kadar karşısında ciddi bir rakip olmadan geldi. Zaten o günlere kadar parti; hem devlet, hem siyaset hem de kültür alanında tek söz sahibi ve karar verici idi. Devletin Valileri, bulundukları şehrin hem Belediye Başkanı hem de CHP İl Başkanı idiler. Parti ve Devletin bu derece iç içe geçtiği bu zamanda; Siyasi Parti, Demokratik nizam veya Serbest seçimler gibi  mefhumlar, Devlet Başkanından halkın en aşağıdaki ferdine kadar bir mana ifade etmeyen söylemler idi. Partinin Başkanları “Ebedi Şef” veya “Milli Şef” olarak nitelendirilerek; her şeyin hakimi idiler.

Ancak Dünya durmuyor, devamlı değişiyordu. 1945 lere gelindiğinde, yoğunlaşan dış baskılara karşı duramayan “Milli Şef”,  kendi partisinden bazı kişilere muhalefet yapmak üzere bir siyasi parti kurdurmak zorunda kaldı. 

Bunu kendisi için kurtuluş vesilesi yapmak isteyen millet, 1946 seçimlerinde öyle bir davranış sergiledi ki; göstermelik partinin yöneticileri dahi artık bu işin ciddiye alınması gerektiğini anladılar.. Ve DP millete sahip çıktı. Bu sebepledir ki, 1950 seçimlerinde; Devletin Makus talihini yenen, Galip Kumandan, Devletin Kurucusu ve “Milli Şef” iktidarı halkın arzularına teslim etmek zorunda kaldı.

DP; milleti memnun edeyim, devleti geri kalmışlıktan kurtarayım derken, bürokratları ve askerleri unuttu. CHP zamanı zaten bir bürokrat ve asker yönetimi idi. DP‘nin bunu unutmuş olması, Onların CHP sevgisiyle ve özlemiyle büyümesine sebep oldu. Çok söylenilen “Hükumet oldular ama iktidar olamadılar” sözü bu sebeple bir gerçek oldu.

1950 den 1960’a gelindiğinde; CHP yapılan 3 seçimi de kazanamamış ama, bürokrasinin ve ordunun yardımıyla her arzusunu yaptırabilen bir parti olmuştu. Bunu kullanarak iktidar özlemini seçim dışında aradı ve  Asker-Profesör-bürokrat ittifakının yardımı ile 60 askeri İhtilalinin yapılmasını sağladı. Bu hareket CHP nin beklediği gibi İnönü’yü iktidara taşıdı.

CHP,  Askerlerin baskısı altında yapılan 1961 seçimlerinde AP yi  2 puan geçerek %36.74 ile iktidarı ele alabildi ise de, askerlerin olmadığı müteakip ilk seçimde millet yine CHP yi iktidardan aldı. 1965 seçimlerinde CHP nin oyları % 28,75 düştü. AP ise, %52,87 almıştı.

1969 seçimleri AP yi iktidardan indirmedi. AP: % 46,55, CHP ise % 27,37 oldu.

1973 seçimlerinde milletin Demirel ve ekibinden bıkkınlığını, CHP nin başındaki Ecevit,  “Karaoğlan” imajı ile çok güzel kullandı. CHP: %33.29 AP: %29,82. Bu seçimde AP nin oyları DP, MSP, MHP ve MP arasında bölüşüldü. Artık Türk siyasi hayatında gerçekten çok partili ve renkli dönem başlamış oldu. Özellikle Erbakan’ın siyasete gelmesi ile..

1977 seçimlerinde eski CHP olmaktan çıktığı imajını güzel işleyen Ecevit’in, Kıbrıs Harekatını da kullanması sonucu CHP % 41,39 ile birinci parti oldu.  MSP, MHP ve DP nin oylarını bölmesine karşın yine de AP  % 36,89 ile 2. Parti oldu.  Gerçi bu seçimde CHP ye gidebilecek oyları da CGP, TBP ve TİP böldü.

1982 de askerler tarafından gerçekleştirilen 12 Eylül darbesiyle CHP ve AP kapatıldılar. Böylece Atatürk’ün 1923 de kuruduğu CHP  59 yıl sonra “Atatürk’ün İzinde” ki askerler tarafından kapatılmış ve bütün mal varlığı Devlete aktarılmış oldu.

Askeri yönetim,  6.Kasım.1983 tarihinde yapılacak seçimlere CHP nin devamı kabul edilen SODEP ‘i de veto ederek iştirak ettirmedi.

6 Kasım 1983 seçimlerinde 3 parti seçime girdi. CHP seçmenine hitapeden Halkçı Parti %30 oy aldı. ANAP %45,14 oy alarak tek başına iktidara geldi . Bu seçimlerde askerlerin kurdurduğu MDP de hatırı sayılır bir oy aldı: %23,27

26 Eylül 1985'te SODEP ve HP birleşerek Sosyaldemokrat Halkçı Parti (SHP) adını aldı. Bu birleşmeye; 1985 yılında Rahşan Ecevit tarafından kurulan Demokratik Sol Parti (DSP) dahil olmak istemedi. .30 Mayıs 1986'da SHP 1.Kurultayında  Erdal İnönü genel başkan seçildi. 26 Eylül 1986'da yapılan milletvekili araseçimlerde.SHP %22 oy aldı.

29 Kasım 1987 genel seçimlerinde SHP %24, DSP %8.5 oy aldı. ANAP % 36,31 ile 1. Parti oldu.

25 Haziran 1988'de yapılan kongrede SHP genel başkanlığına tekrar Erdal İnönü’nün seçilmesine rağmen, partiye Deniz Baykal grubu hakim oldu.

26 Mart 1989 yerel seçimlerini SHP kazandı. SHP; İstanbul, Ankara ve İzmir belediye başkanlıklarıyla 39 ilin belediye başkanlığını kazandı. CHP İl genel meclisi seçimlerinde ise,  %28.8 oy aldı.

29 Eylül 1990'daki SHP 6.Olağanüstü Kurulunda Deniz Baykal’ın da aday olduğu Genel Başkanlık seçimini Erdal İnönü kazandı. Hikmet Çetin Genel Sekreterliğe seçildi.

Haziran 1991'deki olağan kurultayda İnönü-Baykal bir defa daha karşı karşıya geldi ve kazanan İnönü oldu

20 Ekim 1991 de yapılan seçimlere SHP, Halkın Emek Partisi (HEP) ile birlikte katıldı. Ancak, seçimi DYP kazandı. DYP %27,03,  ANAP: % 24,01, SHP ise %20,75 oy aldı. Seçimlerden sonra SHP den Meclise giren Kürt kökenli milletvekillerinin Kürtçe yemin etmeye kalkışması ortalığı karıştırdı.21 Mart 1992 de SHP içindeki HEP kökenliler partiden istifa ettiler. 20 Kasım 1991'de Hükumet, DYP-SHP koalisyonu olarak kuruldu.

25 Ocak 1992'deki SHP 7.Olağanüstü Kurultayında  İnönü, Baykal'ı bir kez daha yendi ve Genel Başkanlığa seçildi.

CHP Tekrar Açılıyor : 9 Eylül 1992

Haziran 1992'de eski siyasi partilerin aynı adla tekrar açılmasını engelleyen yasa kaldırıldı. 3 Mayıs 1992'de CHP'nin son Genel yönetim Kurulu üyeleri bir bildiri yayınlayarak Cumhuriyet Halk Partisi’nin yeniden açılacağını duyurdular..Bildiriyi yayınlayan üyeler şunlardı: Erol Tuncer, Hayrettin Uysal, Altan Öymen, Metin Somuncu, Metin Tüzün, Erdoğan Bakkalbaşı, Coşkun Karagözoğlu, Orhan Akbulut, Avni Gürsoy, Güler Gürpınar, Mehmet Gümüşlü, Hayri Öner, Celal Doğan, Nebil Oktay, Nail Atlı, Mehmet Dedeoğlu, Çetin Bozkurt, Hüseyin Doğan, İlyas Kılıç, İsmet Atalay, Orhan Vural.

9 Eylül 1992'de CHP 25.kurultayı 1980 öncesinde son kurultaya katılan delegelerle toplandı. Partinin tekrar açılmasına karar verildi. Genel başkan Deniz Baykal oldu. Böylece Deniz Baykal; Atatürk,İnönü ve Ecevit'ten sonra dördüncü CHP genel başkanı olarak CHP nin başına  geçti.

CHP nin devamı olarak kurulmuş olan SHP ve DSP yeni kurulan CHP ile birleşmeyi kabul etmediler. Ancak, İsmail Cem, Erol Çevikçe, Hasan Fehmi Güneş,Adnan Keskin, İstemihan Talay, Ali Topuz gibi bazı üst yöneticiler CHP ye geçtiler.